چشمه مرتضی علی و طاق شاه عباسی از جاذبه‌های گردشگری استان خراسان جنوبی به حساب می‌آیند که در فاصله‌ی ۲۷ کیلومتری شرق طبس و در منطقه‌ی گردشگری روستای خَروْ (Kharv) واقع شده است.

وجود چشمه‌های متعدد، به ویژه دو چشمه‌ی آب گرم و سرد در کنار هم آن هم در دل کویر، از شگفتی‌ها و زیبایی‌های این منطقه‌ی گردشگری است. علت به وجود آمدن گرمای آب، شکستگی و فشار گسلی می‌باشد. آب گرم که از سمت راست چشمه به داخل رودخانه می‌ریزد، به علت غلظت بیشتر با آب سرد رودخانه مخلوط نمی‌شود و اختلاف دمایی را در چشمه ایجاد می‌کند که در قسمت‌هایی از مسیر این اختلاف دما کاملاً احساس می‌شود. به این صورت که در یک طرف رودخانه آب سرد و در طرف دیگر آب گرم جریان دارد و به همین خاطر، یک پا در آب سرد و یک پا در آب گرم قرار می‌گیرد.

برای رسیدن به چشمه مرتضی علی باید مسیری در حدود ۵ کیلومتر را پیاده طی کرد که قسمت‌هایی از این مسیر از داخل آب می گذرد. البته این پیاده روی داخل آب، از جذابیت‌های این مسیر است. دیواره‌های بلندی این مسیر را احاطه کرده‌اند که درون آنها چشمه‌های جوشان آب سرد و گرم قرار دارند. بزرگ‌ترین آنها به حمام مرتضی علی معروف است. در قسمت‌های عمیق مسیر ماهی‌های کوچک بسیاری دیده می‌شوند.

اولین چشمه‌ی مسیر، چشمه‌ی قنبری نام دارد. آب چشمه‌های مرتضی علی و قنبری پس از طی ۳۰۰ متر به چشمه‌ی جعفری (یکی دیگر از چشمه‌های منطقه) منتهی می‌شود.

آب گرم چشمه‌ی معدنی مرتضی علی خاصیت درمانی و طبی داشته و از این لحاظ نیز مورد توجه ویژه‌ گردشگران می‌باشد. روی دیواره‌های دره، حفره‌هایی با شکل و نظم خاصی قرار دارند که به آنها «خانه گبر» گفته می‌شود. قدمت این حفره‌ها به ۱۵۰۰ سال پیش و به دوره ساسانیان می‌رسد. ورود به این خانه‌ها مشکل و فقط با کمک وسایل صخره نوردی امکان پذیر می‌باشد. در ادامه‌ی مسیر دره، به سد یا طاق زیبای شاه عباسی می‌رسیم. قدمت این سد ۶۰۰-۷۰۰ سال بوده و از آثار دوره‌ی صفوی می‌باشد.

طاق عباسی یک سد تأخیری بوده و برای کنترل سیلاب ساخته شده است. این طاق طی صدها سال شهر طبس را در مقابل سیلاب‌های رودخانه نهرین حفاظت نموده است. بلندای سد به ۳۰ متر می‌رسد.

سنگ نگاره‌هایی با نقش بز کوهی روی این طاق دیده می‌شود که نماد درخواست فراوانی آب، زایندگی و فراوانی نعمت می‌باشد. چشمه‌ی مرتضی علی طبس در جلسه‌ی کمیته ثبت و حریم میراث طبیعی، ۲۹ مرداد ۱۳۹۳ با شماره ۱۹۶ در فهرست میراث طبیعی به ثبت رسیده است.

نویسنده: منصوره عمادی
عکاس: نگار کریمی