خونریزی و راه‌های جلوگیری از آن

  • دی ۱۷, ۱۳۹۶
  • نوشته توسط محمد گودرزی
خونریزی

خونریزی و راه‌های جلوگیری از آن

همگی ما تا حدودی با موضوع خونریزی درگیر بوده‌ایم . ولی خیلی از اوقات ممکن است این عارضه با خطرات جبران ناپذیری همراه باشد که دانستن نکات ایمنی می‌تواند ما را یاری کند و یا حتی باعث نجات جان یک انسان شود.

 

خونریزی

خونریزی

 

ابتدا باید قبل از هر چیز انواع خونریزی را بشناسیم. زیرا هر کدام نیازمند تمهیدات خاصی است که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت:

خونریزی یکی از اورژانس‌های مهم و تهدید کننده‌ی حیات است و در صورت عدم کنترل منجر به بروز شوک و در نهایت مرگ می‌گردد.
به دنبال خونریزی موارد زیر ممکن است به وجود آیند:
۱. از آنجایی‌که وظیفه‌ی گلبول‌های قرمز رساندن اکسیژن به بافت‌های بدن است، از دست رفتن آنها منجر به کاهش اکسیژن رسانی بافتی می‌شود.
۲. کاهش حجم خون سبب افت فشار خون می‌شود.
۳. کاهش قدرت ضربان قلب به دلیل کاهش خون رسانی به بافت قلب.
۴. انواع شوک

در ادامه به بررسی انواع خونریزی می‌پردازیم.

۱. خونریزی شریانی: این نوع خونریزی به دلیل سرعت زیاد جریان خون، جهنده و پرفشار بوده و رنگ خون به دلیل میزان بالای اکسیژن، قرمز روشن است. فوران خون منطبق با نبض یا ضربان قلب صورت می‌گیرد. خونریزی شریانی را به آسانی نمی‌توان مهار کرد و در صورت عدم کنترل به سمت شوک پیشروی می‌کند.
۲. خونریزی وریدی: این نوع خونریزی به صورت یکنواخت و به رنگ قرمز تیره بوده، بدون جهش و فشار است. مهار خونریزی وریدی آسان‌تر از خونریزی شریانی است.
۳. خونریزی مویرگی: عبارت از خون قرمز تیره‌ای است که به آهستگی جریان می‌یابد و معمولاً خود به خود لخته می‌شود و به راحتی قابل کنترل است.

 

انواع خونریزی

انواع خونریزی

 

لازم به ذکر است که خونریزی‌های خارجی -موارد ذکر شده‌ی فوق- قابل رویت و مشهودند و به راحتی می‌توان میزان اتلاف خون را حدس زد و به روش‌های مختلف خونریزی را متوقف نمود. اما خونریزی داخلی ممکن است حتی تا ساعت‌ها مخفی بماند و تنها علائم پیشرفت شوک به تشخیص آن کمک کند.
خون ریزی داخلی بسیار خطرناک‌تر و صدمه زننده‌تر از خونریزی خارجی است. زیرا جست و جو برای یافتن محل آن مشکل‌تر است و بیمار می‌تواند حجم زیادی را از دست بدهد. خون جمع شده در بدن نیز ممکن است روی یک ارگان حیاتی فشار وارد آورد.

 

روش‌های کنترل خونریزی خارجی:

خونریزی خارجی را بر اساس نوع و وسعت آن توسط هفت روش می‌توان کنترل کرد.
۱. فشار مستقیم: ساده‌ترین راه برای بند آوردن خونریزی استفاده از فشار مستقیم بر ناحیه‌ی خونریزی دهنده است. بدین منظور توسط یک یا چند گاز استریل با نوک انگشتان و یا کف دست (بسته به وسعت زخم) روی ناحیه فشار وارد می‌شود. همزمان باید عضو یا ناحیه‌ی خونریزی دهنده را بالاتر از سطح قلب قرار داد. این کار به بند آمدن خون کمک می‌کند.

 

فشار مستقیم

فشار مستقیم

 

۲. استفاده از نقاط فشار:
متأسفانه همیشه نمی‌توان توسط فشار مستقیم بر عضو خونریزی را متوقف کرد. به خصوص در مورد خونریزی‌های شریانی و یا پارگی‌های وسیع و شدید. گاهی لازم است از اعمال فشار بر نقاط مخصوصی که محل عبور شریان‌هاست استفاده کرد.
نقاط فشار در واقع همان محل وجود نبض‌های محیطی است. با فشردن این نقاط، جریان خون شریانی در اندام کاهش پیدا می‌کند. برای ایجاد یک انسداد موفق بهتر است یک تکه پنبه یا گاز کوچک را به صورت گلوله روی نبض قرار داده، بر آن فشار وارد آورید‌. نحوه‌ی اعمال فشار در آنها به شرح زیر است:
الف) در زخم‌های سر و صورت یا گردن شریان تمپورال (روی ناحیه‌ی شقیقه) یا کارتوتید (همان نبض گردنی) را فشار دهید. فشار را فقط روی نقاط مؤثر وارد آورید. به اندازه‌ای فشار دهید که جریان خونریزی آهسته شود، اما کاملاً متوقف نگردد. مگر زمانی که زخم، خود شریان کاروتید را گرفتار کرده باشد.
ب) در زخم‌های پا، شریان فمورال (شریانی که در ناحیه استخوان ران قرار دارد) را با کف دست فشار دهید.
ج) در قسمت‌های تحتانی یا کف پا، شریان پوپیته آل (که در پشت زانو قرار دارد) را فشار دهید.
د) در زخم‌های قفسه سینه یا زیر بغل شریان ساب کلاوین (که در طول استخوان ترقوه قرار دارد) را فشار دهید.
ه) در زخم‌های ساعد شریان براکیال (که در روی مفصل ساعد – بازو قرار دارد) را فشار دهید.
و) در زخم‌های دست، شریان رادیال و اولنار (که در طرفین داخلی مچ دست قرار دارند) را فشار دهید.

 

نقاط فشار

نقاط فشار

نقاط فشار

نقاط فشار

 

۳- سرد کردن عضو:
همزمان با اعمال فشار مستقیم بر زخم و بالا بردن عضو از سطح قلب، به کار بردن کیسه‌ی سرد در ناحیه باعث تسهیل در مراحل ایجاد لخته، تسریع انقباض عروقی و کاهش تورم عضو می‌گردد. این عمل به خصوص در خونریزی‌های همراه با شکستگی اندام‌ها مؤثر است و از شدت درد نیز می‌کاهد.

 

سرد کردن عضو

سرد کردن عضو

 

۴- پانسمان فشاری:
از این روش می‌توان برای ادامه‌ی کنترل خونریزی استفاده نمود. برای انجام این مورد باید به روش زیر عمل کنید:
الف) زخم را توسط چندین گاز استریل بپوشانید.
ب) با اعمال فشار مستقیم، خونریزی را کنترل کنید.
ج) توسط بانداژ محکم روی محل، تداوم خونریزی را کنترل کنید.
د) پس از بانداژ، نبض‌های انتهایی اندام‌ها را بررسی کنید تا از خون‌رسانی کافی به عضو اطمینان حاصل کنید.

 

پانسمان فشاری

پانسمان فشاری

 

۵- استفاده از آتل:
در صورتی که خونریزی همراه با آسیب احتمالی استخوان یا مفصل باشد، در صورت عدم ثابت سازی همچنان خونریزی ادامه می‌یابد. در واقع حرکت انتهای شکسته‌ی استخوان یا قطعات استخوانی باعث ادامه آسیب با بافت‌ها و عروق ناحیه می‌شود. آتل بندی سبب کنترل فوری خونریزی همراه با شکستگی اندام می‌گردد.

 

آتل

آتل

 

۶- تورنیکه
تورنیکه به عنوان آخرین تدبیر جهت بندآوردن خونریزی در یک اندام به کار گرفته می‌شود. این وسیله ممکن است باعث صدمه دائمی به اعصاب، عضلات و عروق خونی ناحیه زیرین خود گردد. هنگام استفاده از تورنیکه اصول زیر باید مورد رعایت قرار گیرد:
الف) از یک باند به عرض ۱۰ سانتی متر و ۴ تا ۶ لایه ضخامت استفاده کنید.
ب) این باند را حدود چند سانتی متر بالاتر از محل خونریزی ببندید.
ج) باند باید دو بار به دور اندام پیچیده شود.
د) پس از یک بار گره زدن دو سر باند به هم، یک خودکار یا میله کوچک یا حتی یک تکه چوب را وسط آن گذاشته و مجدداً گره بزنید.
ه) خودکار یا میله را آنقدر به دور خود بگردانید و بپیچید تا خونریزی متوقف شود.
و) پس از قطع خونریزی، خودکار را در محل ثابت نگه دارید و از باز کردن یا شل کردن آن بدون دستور پزشک خودداری کنید.
ز) هرگز تورنیکه را روی مفصل نبندید.
ح) همیشه تورنیکه را در معرض دید قرار دهید.
ط) در مواردی که خونریزی وریدی باشد، پس از بستن تورنیکه نبض انتهای اندام را کنترل کنید تا تغذیه بافتی دچار اختلال نشود.

 

تورنیکه

تورنیکه

تورنیکه

تورنیکه

 

تا اینجا با انواع خونریزی‌های خارجی و راه‌های کنترل آنها آشنا شدیم. حال به بررسی خونریزی‌های داخلی می‌پردازیم.

خونریزی داخلی و علل به وجود آمدن آن:
خونریزی داخلی اغلب ناشی از ضربات غیر نفوذی، انعقاد غیر طبیعی و پارگی عروق داخلی است. شدت خونریزی به عوامل گوناگونی نظیر وضع عمومی بیمار، سن و سایر بیماری‌ها بستگی دارد.
به دلیل مخفی بودن خونریزی داخلی، توجه به پیشرفت علائم شوک برای تشخیص این مسأله بسیار اهمیت دارد. هنگامی که بیمار خون از دست می‌دهد، تحریک سیستم اعصاب محیطی موجب افزایش ریتم قلبی و تنفس و به واسطه آن افزایش فشار بازگشتی خون می‌شود.
بهترین اقدام این است که هر چه سریع‌تر بیمار را به نزدیک‌ترین مرکز درمانی برسانید. زیرا به احتمال زیاد نیازمند جراحی اورژانسی و امدادهای پیشرفته خواهد بود.

 

نویسنده: محمد معظمی گودرزی
کارشناس پرستاری

نوشته های مرتبط